تبلیغات
نشریه اینترنتی گُلی - علم روز
با سلام 
دوستان بخش علم روز ، روزهای یكشنبه،سه شنبه و پنج شنبه یعنی روزهای فرد به روز می شود، پس باما همراه باشید و نظرات خود را در مورد این بخش برای ما بنویسید. با تشكر مدیر وبلاگ.

علم روز


علم روز

کشف حفره لایه ازن شانسی بوده است

دانشمند انگلیسی که 25 سال پیش در قالب یک تیم موفق به کشف حفره لایه ازن شده بود اعلام کرد این کشف کاملاً شانسی بوده و مطالعات در آن زمان در راستای بررسی چنین بحرانی انجام نمی‌گرفته است.
25 سال پیش یعنی در اواخر قرن بیستم یکی از بزرگترین تهدیدهای زیست محیطی به صورت شانسی کشف شد. در ماه مه ‌سال 1985 حفره‌ای در لایه ازن در ارتفاعات اتمسفر و بر فراز قطب جنوب کشف شد. دانشمندان با دیدن این حفره هشدار دادند احتمال گسترش این حفره به دیگر نقاط جهان و افزایش میزان خطر ابتلا به سرطان تحت تأثیر پرتوهای خورشیدی وجود دارد.
درست دو سال پس از این کشف که توسط تیمی‌سه نفره از دانشمندان انگلیسی صورت گرفته بود، جوامع بین‌المللی پیش نویس پروتکل مونترآل را آماده کردند. توافقنامه‌ای که به منظور ممانعت و کاهش تدریجی استفاده از مواد شیمیایی مخرب لایه ازن از قبیل کلروفلروکربن‌ها یا CFC های مورد استفاده در صنایع تولید یخچال و اسپری های خوشبو کننده ارائه شد. این پیش نویس به سرعت موجب متوقف شدن استفاده از این مواد شیمیایی در بسیاری از کشورهای جهان شد. در سال 2009 تمامی ‌اعضای سازمان ملل متحد پروتکل اصلی منع استفاده از مواد مخرب لایه ازن را امضا کردند؛ قراردادی که به‌عنوان یکی از موفقیت‌آمیزترین قراردادهای زیست محیطی بین‌المللی شناخته می‌شود. اکنون با گذشت یک چهارم
قرن از انتشار اولین اخبار در رابطه با این بحران یکی از اعضای تیم سه نفره از دانشمندان انگلیسی اعلام کرده در کشف این پدیده شانس، نقش بسیار مهمی‌را ایفا کرده است.
جاناتان شنکلین که به همراه دو دانشمند دیگر اطلاعات کلیدی این کشف را در اکتشاف قطبی انگلستان جمع آوری کرده بود می‌گوید شانس همانطور که در بسیاری از دیگر اکتشافات علمی‌ نقش دارد در این کشف علمی‌نیز نقشی کلیدی به عهده داشته است. در آن زمان یعنی در اوایل دهه 1980 دانشمندان انگلیسی به شدت تحت فشار دولت محافظه‌کار مارگارت تاچر قرار داشتند. به ویژه برنامه‌های طولانی مدت نظارتی علمی ‌با مشکلات فراوانی مواجه بودند. یکی از این برنامه‌ها ویژه اندازه گیری سالانه گاز ازن اتمسفر طراحی شده بود که از دهه 1950 به‌عهده ایستگاه تحقیقاتی هالی برنامه اکتشاف قطبی انگلستان گذاشته شد. در واقع محاسبات به عمل آمده در هالی به منظور کنترل طولانی مدت لایه ازن نبوده است بلکه با هدف بهبود پیش‌بینی آب و هوا و تأیید نظریه‌هایی در رابطه با چرخه اتمسفری انجام می‌گرفت. با این حال به تدریج آشکار شد که لایه‌های ازن اتمسفر در بهار قطب جنوب یعنی در ماه‌های اکتبر و سپتامبر به اندازه قابل توجهی کاهش پیدا می‌کنند در حالی که میزان بازگشت آن در فصل تابستان قطبی نیز بسیار محدود بود.
مطالعه سال 1985 نشان داد که کمترین مقادیر ازن که در اواسط اکتبر مشاهده می‌شود در میان سال‌های 1975 تا 1984 در حدود 40 درصد کاهش یافته است؛ آماری که نشان دهنده یک حفره واقعی نبود اما در هر حال نگران کننده
به شمار می‌رفت. شنکلین می‌گوید: تا آنجایی که به یاد دارم هیچ لحظه افتخارآمیز اکتشافی در این مطالعه وجود نداشت و بیشتر ترکیبی از کنار هم قرار گرفتن قطعات اطلاعاتی بود تا اکتشاف. اطلاعات با استفاده از تجهیزات بسیار ساده‌ای که برای کنترل میزان طول موج‌های مختلف ماورای بنفش آسمان را تحت نظر می‌گرفت، جمع‌آوری شدند.
این مطالعه موجب آشفتگی و نگرانی شدید شد و حتی برخی از دانشمندان امریکایی که با استفاده از ماهواره های پیچیده در حال کنترل لایه ازن بودند آن را باور نکردند. تحلیل‌های ابتدایی آنها هیچ نوع کاهشی را در گاز موجود در لایه ازن نشان نمی‌داد، اما بررسی دوباره اطلاعات به دست آمده از ماهواره‌ها، نظریه دانشمندان انگلیسی را تأیید کرد. شنکلین معتقد است دانشمندان امریکایی در دریایی از اطلاعات
به دست آمده از ماهواره‌ها غرق شده بودند و از این رو نتوانستند این بحران را ردیابی کنند.
براساس این گزارش، 20 سال پس از پروتکل مونترآل، اکنون می‌توان نشانه‌هایی را از احیای حفره لایه ازن مشاهده کرد، بحرانی که برای بازسازی کامل به چندین دهه دیگر زمان و توجه نیاز خواهد بود.